Epidemia samotności dorosłych – co pokazują najnowsze badania?

Epidemia samotności dorosłych coraz częściej opisywana jest jako jedno z najpoważniejszych wyzwań dla zdrowia psychicznego XXI wieku. Współczesna psychologia i zdrowie publiczne zwracają uwagę, że nie chodzi już wyłącznie o brak kontaktów społecznych, ale o subiektywne poczucie izolacji, które dotyka także osoby pozostające w relacjach, aktywne zawodowo i społecznie.

Najnowsze badania pokazują, że długotrwałe poczucie samotności u dorosłych ma realne konsekwencje dla funkcjonowania psychicznego i fizycznego. Coraz częściej mówi się więc o epidemii samotności — nie w sensie metafory, lecz jako zjawisku potwierdzonym danymi naukowymi.

Co konkretnie pokazują badania nad samotnością dorosłych?

W ostatnich latach samotność dorosłych stała się przedmiotem intensywnych badań naukowych, zarówno w Europie, jak i na świecie. Nie są to już wyłącznie rozważania teoretyczne, lecz dane empiryczne, które pokazują skalę i konsekwencje tego zjawiska.

W Polsce jednym z szerzej komentowanych badań było badanie zespołu naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, przeprowadzone na próbie kilku tysięcy dorosłych osób. Wyniki wskazały, że aż około 68% badanych deklarowało doświadczanie samotności w codziennym życiu. Autorzy badania zwracali uwagę, że samotność nie dotyczy wyłącznie osób mieszkających samotnie czy pozbawionych relacji, ale także tych, które formalnie funkcjonują w rodzinach i związkach. Badacze podkreślali również silny związek między poczuciem osamotnienia a objawami depresyjnymi, lękowymi oraz obniżoną jakością życia.

Podobne wnioski płyną z badań społecznych prowadzonych cyklicznie w Polsce przez CBOS. Z danych wynika, że odsetek dorosłych Polaków, którzy deklarują częste lub stałe poczucie osamotnienia, systematycznie wzrasta. Choć dla części osób samotność ma charakter okresowy, coraz większa grupa opisuje ją jako doświadczenie długotrwałe, utrzymujące się przez miesiące lub lata.

Na poziomie europejskim jednym z kluczowych źródeł danych są badania realizowane przez Joint Research Centre Komisji Europejskiej w ramach projektu EU-LS (European Union Loneliness Survey). Badania te wykazały, że około 13% dorosłych mieszkańców Unii Europejskiej odczuwa samotność przez większość czasu lub niemal stale, a kolejne kilkadziesiąt procent doświadcza jej w umiarkowanym nasileniu. Oznacza to, że samotność dotyczy dziesiątek milionów dorosłych Europejczyków. Szczególnie narażone są osoby w wieku produkcyjnym, u których wysokie obciążenie obowiązkami często współwystępuje z ograniczonym dostępem do wspierających relacji.

Wyniki European Social Survey, obejmujące dane z kilkunastu krajów Europy, pokazują, że samotność nie jest zjawiskiem jednorazowym ani chwilowym. U znacznej części dorosłych utrzymuje się na względnie stałym poziomie, co sugeruje, że mamy do czynienia z problemem strukturalnym, a nie wyłącznie indywidualnym.

Badania międzynarodowe potwierdzają te obserwacje. W Stanach Zjednoczonych regularne pomiary prowadzone przez instytut Gallupa wskazują, że około jedna piąta dorosłych doświadcza silnego poczucia samotności każdego dnia. Z kolei badania porównawcze obejmujące USA, Wielką Brytanię i kraje Europy kontynentalnej pokazują, że osoby w wieku średnim — często aktywne zawodowo i rodzinne — raportują wyższy poziom samotności niż młodsi dorośli.

Ważnym głosem w tej dyskusji są również dane Światowej Organizacji Zdrowia. WHO szacuje, że samotność dotyczy obecnie około jednej na sześć osób na świecie i wiąże się z istotnym wzrostem ryzyka problemów ze zdrowiem psychicznym, w tym depresji i zaburzeń lękowych. Jednocześnie organizacja podkreśla, że silne i bezpieczne relacje społeczne są jednym z najważniejszych czynników chroniących zdrowie psychiczne i ogólne funkcjonowanie człowieka.

Z perspektywy psychologii klinicznej i zdrowia publicznego te dane jednoznacznie pokazują, że samotność dorosłych nie jest marginalnym doświadczeniem ani przejściową niedogodnością. Jest zjawiskiem o realnych konsekwencjach psychicznych, które coraz częściej wymaga uwagi, zrozumienia i profesjonalnego wsparcia.

Dlaczego dorośli czują się samotni mimo relacji?

Jednym z najważniejszych wniosków współczesnej psychologii jest rozróżnienie między byciem samemu a byciem samotnym. Samotność może być obecna nawet wtedy, gdy człowiek ma partnera, rodzinę czy współpracowników. Kluczowe znaczenie ma nie sama obecność innych, lecz poczucie emocjonalnej bliskości i bezpieczeństwa w relacjach.

Badania nad teorią przywiązania, zapoczątkowane przez Johna Bowlby’ego i rozwijane przez kolejnych badaczy, pokazują, że sposób przeżywania więzi w dorosłym życiu jest silnie powiązany z wcześniejszymi doświadczeniami relacyjnymi. Osoby, które w przeszłości doświadczały braku emocjonalnej dostępności, zaniedbania lub niestabilnych relacji, mogą funkcjonować społecznie poprawnie, a jednocześnie przeżywać głęboką samotność.

W pracy klinicznej często widać, że samotność dorosłych wiąże się z niemożnością bycia sobą w relacji. Pojawia się przekonanie, że nie ma przestrzeni na słabość, że emocje są zbyt obciążające dla innych albo że trzeba radzić sobie samemu. To doświadczenie bywa szczególnie nasilone u osób odpowiedzialnych, opiekuńczych, przyzwyczajonych do pełnienia ról wspierających.

Współczesne badania nad zdrowiem psychicznym dorosłych zwracają także uwagę na wpływ stylu życia. Przyspieszone tempo, przeciążenie informacyjne i dominacja kontaktów cyfrowych sprzyjają relacjom funkcjonalnym, ale często nie wystarczają do budowania poczucia bliskości. Z psychologicznego punktu widzenia samotność pojawia się tam, gdzie brakuje emocjonalnego rezonansu i autentycznego kontaktu.

Samotność często towarzyszy również doświadczeniom traumatycznym i kryzysom życiowym. Strata, choroba, rozpad związku czy długotrwały stres mogą prowadzić do wycofania z relacji i stopniowego zamykania się na innych. W takich sytuacjach samotność staje się zarówno sygnałem cierpienia, jak i próbą ochrony przed kolejnym zranieniem.

Z perspektywy psychologii ważne jest, by samotności nie bagatelizować ani nie traktować jej jako „czegoś, co trzeba przeczekać”. To informacja o niezaspokojonej potrzebie więzi i bezpieczeństwa. Dla wielu osób moment uświadomienia sobie samotności staje się początkiem zmiany — nie dlatego, że pojawiają się gotowe odpowiedzi, ale dlatego, że po raz pierwszy dopuszczają myśl o sięgnięciu po wsparcie.

---

zaproszenie do konsultacji

Jeśli odnajdujesz się w opisanym doświadczeniu samotności lub masz poczucie, że mimo relacji brakuje Ci bliskości i zrozumienia, rozmowa z psychologiem może pomóc lepiej zrozumieć, co się z Tobą dzieje i czego naprawdę potrzebujesz.

Źródła i inspiracje badawcze

Poniższe opracowania i badania stanowiły punkt odniesienia dla treści artykułu:

• badania zespołu naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu dotyczące samotności dorosłych Polaków
• raporty i analizy CBOS dotyczące poczucia osamotnienia i relacji społecznych w Polsce
• dane Joint Research Centre Komisji Europejskiej (EU-LS – European Union Loneliness Survey)
• wyniki European Social Survey dotyczące samotności w krajach europejskich
• badania Johna Cacioppo nad neurobiologią samotności i więzi społecznych
• raporty Gallup dotyczące samotności dorosłych w Stanach Zjednoczonych
• opracowania i komunikaty Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczące samotności jako czynnika ryzyka dla zdrowia psychicznego